Ogród przyjazny jeżom. 5 zmian, które warto wprowadzić przed zimą

Jesienią wiele osób usuwa opadłe liście, przycina rośliny i sprząta wszystkie zakątki ogrodu. Dla jeży oznacza to jednak utratę miejsc, w których mogą się ukrywać. Zwierzęta te chętnie korzystają z osłoniętych przestrzeni pod krzewami, żywopłotami oraz stertami naturalnego materiału.

Nie trzeba rezygnować z porządków na całej działce. Wystarczy wyznaczyć niewielki fragment w spokojnym miejscu, najlepiej z dala od uczęszczanych ścieżek. Można pozostawić tam suche liście, drobne gałęzie i część obumarłych łodyg roślin.

Taki zakątek nie tylko zapewnia jeżom potencjalne schronienie. Korzystają z niego również owady i inne drobne zwierzęta, które są ważnym elementem ogrodowego ekosystemu.

Warto jednak pamiętać, że sterta liści może zostać zajęta przez jeża. Jeżeli zwierzę urządziło już w niej gniazdo, nie należy jej rozgarniać ani przenosić. Najbezpieczniej przygotować takie miejsce wcześniej, zanim nadejdą silniejsze chłody.

Jeże przemieszczają się nocą w poszukiwaniu pokarmu, partnera i odpowiednich schronień. Jeden ogród często nie wystarcza, aby zaspokoić wszystkie ich potrzeby. Szczelne płoty i podmurówki mogą skutecznie odcinać im drogę do sąsiednich terenów.

Rozwiązaniem jest niewielki otwór przy ziemi. Organizacje zajmujące się ochroną jeży w Wielkiej Brytanii zalecają przejścia o wymiarach około 13 × 13 cm. Taki otwór pozwala jeżom swobodnie przemieszczać się między sąsiadującymi ogrodami.

Przejście najlepiej wykonać w spokojnej części ogrodzenia, po uzgodnieniu z sąsiadem, jeśli jest to wspólna granica działek. Trzeba też sprawdzić, czy po drugiej stronie nie znajdują się przeszkody, głęboki wykop lub inne zagrożenia.

Jeżeli ogrodzenie jest już zamontowane, nie zawsze trzeba je przebudowywać. Czasem wystarczy pozostawić odpowiednią szczelinę pod płotem lub wykonać otwór w bezpiecznym miejscu, o ile pozwala na to konstrukcja.

Jeże lubią miejsca, w których mogą przemieszczać się niezauważone. Gęste krzewy, żywopłoty i roślinność przy granicach działki zapewniają im osłonę podczas nocnych wędrówek.

W ogrodzie warto pozostawić fragmenty naturalnego żywopłotu oraz unikać nadmiernego przerzedzania wszystkich krzewów. Przy planowaniu nowych nasadzeń można wybierać gatunki dobrze dostosowane do miejscowych warunków, tworzące zwarte skupiska gałęzi.

Przydatne są również rośliny sprzyjające owadom i innym bezkręgowcom. Jeże żywią się między innymi chrząszczami, gąsienicami, dżdżownicami i innymi drobnymi zwierzętami. Ogród, w którym występuje różnorodna roślinność, może zapewniać im więcej naturalnego pokarmu.

Nie trzeba przy tym zamieniać całej działki w dziki teren. Nawet pas krzewów przy ogrodzeniu, niewielka rabata z bylinami i mniej intensywnie pielęgnowany zakątek mogą zwiększyć różnorodność siedlisk.

Jeże potrafią pływać, ale mogą mieć problem z wydostaniem się ze zbiornika o stromych, śliskich brzegach. Dlatego oczka wodne powinny mieć łagodne zejście lub stabilną rampę prowadzącą na ląd.

W niewielkim ogrodowym zbiorniku można zastosować odpowiednio ułożone kamienie albo mocno zamocowaną, chropowatą deskę. Ważne, aby zwierzę mogło samodzielnie wyjść z wody, nawet gdy poziom lustra się obniży.

Podobne zagrożenie stanowią niezabezpieczone studzienki, głębokie doły, otwarte pojemniki i wykopy. Podczas jesiennych prac warto sprawdzić, czy małe zwierzę nie mogłoby wpaść do środka i utknąć.

Ostrożność jest potrzebna również przy siatkach ogrodniczych. Luźno pozostawione przy ziemi mogą zaplątać się wokół łap lub kolców jeża. Nieużywane siatki najlepiej schować, a te potrzebne do ochrony roślin odpowiednio naciągnąć i zabezpieczyć.

W ogrodzie można ustawić specjalny domek dla jeża albo stworzyć osłonięte miejsce z naturalnych materiałów. Najważniejsze, aby znajdowało się w spokojnej, suchej części działki, z dala od intensywnego ruchu ludzi i zwierząt domowych.

Gotowe domki powinny mieć solidną konstrukcję, odpowiednią wentylację i wejście ograniczające dostęp większym zwierzętom. Warto ustawić je na stabilnym podłożu i osłonić przed deszczem, nie blokując przy tym otworu wejściowego.

W pobliżu można pozostawić suche liście, które jeż wykorzysta do budowy gniazda. Nie należy jednak wkładać zwierzęcia do domku ani próbować zmuszać go do zajęcia przygotowanego schronienia. Jeż sam wybierze miejsce, które uzna za odpowiednie.

Po ustawieniu domku najlepiej pozostawić go w spokoju. Częste zaglądanie do środka, przesuwanie konstrukcji czy wymiana materiału gniazdowego mogą niepokoić zwierzę, szczególnie podczas zimowego snu.

Jednym z największych zagrożeń dla jeży są urządzenia używane do porządkowania roślinności. Przed uruchomieniem podkaszarki lub kosiarki należy dokładnie sprawdzić wysoką trawę, okolice krzewów i miejsca, w których mogą ukrywać się zwierzęta. Szczególnej uwagi wymagają gęste zarośla, do których trudno zajrzeć.

Nie należy również podpalać stert gałęzi ani liści bez wcześniejszego upewnienia się, że nie ma w nich jeża. Najbezpieczniej przygotowywać materiał przeznaczony do spalenia bezpośrednio przed rozpaleniem, zamiast wykorzystywać stos leżący w ogrodzie od wielu dni. Trzeba przy tym przestrzegać lokalnych przepisów dotyczących spalania odpadów roślinnych.

Warto ograniczyć stosowanie środków chemicznych przeciwko ślimakom i innym ogrodowym bezkręgowcom. Niektóre preparaty mogą stanowić zagrożenie dla dzikich zwierząt, a nadmierne zwalczanie bezkręgowców zmniejsza dostępność naturalnego pokarmu jeży.

Jesienią przydatna będzie również płytka miska ze świeżą wodą, ustawiona w zacisznym miejscu. Nie należy podawać jeżom mleka ani chleba. Jeżeli decydujemy się na dodatkowe dokarmianie, trzeba wybierać odpowiedni pokarm mięsny i dbać o czystość naczyń.

Ogród przyjazny jeżom nie wymaga kosztownej przebudowy. Najwięcej można osiągnąć, pozostawiając zwierzętom bezpieczne przejścia, naturalne osłony i spokojne miejsca, w których nikt nie będzie ich niepokoił. Jesienią szczególnie ważne jest, aby przed rozpoczęciem porządków sprawdzić, czy wśród liści i gałęzi nie ukrywa się już zimujący lokator.