Nie każde drzewo zapewnia takie same warunki
Duże znaczenie ma to, jakie drzewa rosną obok siebie i czy mogą zapewniać pokarm oraz schronienie tym samym organizmom. Drzewa różnią się nie tylko wysokością, kształtem korony czy tempem wzrostu. Poszczególne gatunki zapewniają również odmienne warunki życia owadom, ptakom, grzybom i innym organizmom.
Niektóre owady są ściśle związane z konkretnymi drzewami. Inne mogą korzystać z kilku gatunków, jeśli znajdują na nich odpowiedni pokarm lub miejsca do rozwoju.
Naukowcy z The James Hutton Institute, we współpracy między innymi z Royal Society for the Protection of Birds i Royal Botanic Garden Edinburgh, postanowili sprawdzić, jak dobór drzew wpływa na możliwość zachowania różnorodności biologicznej w lasach.
Analiza objęła cztery gatunki: jesion, dąb, sosnę zwyczajną i świerk sitkajski.
Badacze wykorzystali wcześniejsze dane dotyczące organizmów związanych z tymi drzewami. Następnie sprawdzili, czy po utracie jednego gatunku drzewa organizmy mogłyby nadal korzystać z pozostałych.
Różnice między mieszankami drzew okazały się ogromne
Naukowcy przygotowali dwa rodzaje modelowych scenariuszy.
W pierwszym dobierano gatunki drzew w taki sposób, aby zapewnić odpowiednie warunki możliwie dużej liczbie organizmów związanych z pozostałymi drzewami.
W drugim wybierano takie zestawienia, w których możliwość korzystania z innych gatunków była znacznie mniejsza.
W najkorzystniejszych mieszankach 77–94 proc. analizowanych organizmów, które nie były związane wyłącznie z jednym gatunkiem drzewa, mogło potencjalnie korzystać również z innych drzew. W najmniej korzystnych wariantach odsetek ten wynosił zaledwie 1–11 proc.
To duża różnica, mimo że w obu przypadkach rozważano zwiększanie różnorodności gatunkowej drzew.
Naukowcy oszacowali, ile gatunków mogłoby korzystać z innych drzew po utracie dotychczasowego źródła pokarmu lub schronienia. Nie sprawdzali jednak, ile z nich rzeczywiście przetrwałoby taką zmianę w lesie.
Pokazują jednak, że sama liczba posadzonych gatunków nie przesądza o tym, jak dobrze las będzie wspierał związane z nim organizmy.
Co to oznacza dla właścicieli ogrodów?
Badanie dotyczyło ekosystemów leśnych, dlatego jego wyników nie można bezpośrednio przenosić na przydomowe działki. Warto jednak zwrócić uwagę na samą zasadę: wybierając drzewa i krzewy, dobrze jest uwzględnić również ich rolę w otoczeniu.
Jedne rośliny dostarczają owadom nektaru i pyłku, inne zapewniają ptakom owoce, a jeszcze inne stanowią schronienie dla wielu drobnych organizmów.
W większym ogrodzie można rozważyć połączenie różnych gatunków drzew i krzewów, na przykład jarzębu pospolitego, leszczyny, głogu, jabłoni lub innych roślin odpowiednich do lokalnych warunków.
Jarzęby dostarczają owoców chętnie zjadanych przez niektóre ptaki. Kwitnące jabłonie i głogi mogą być źródłem pokarmu dla zapylaczy, a gęste krzewy zapewniają osłonę drobnym zwierzętom.
Nie należy jednak wybierać drzew wyłącznie ze względu na ich wartość dla dzikiej przyrody. Trzeba uwzględnić również docelową wysokość, szerokość korony, wymagania glebowe oraz odległość od budynków i instalacji.
Na niewielkiej działce często lepiej sprawdzi się jedno odpowiednio dobrane drzewo i kilka krzewów niż wiele dużych gatunków posadzonych zbyt blisko siebie.
Dlaczego warto zachowywać stare drzewa?
Dojrzałe drzewa zapewniają warunki, których młode sadzonki nie są w stanie od razu zastąpić. Rozbudowana korona, grubsza kora i naturalne szczeliny mogą stanowić miejsca życia wielu organizmów.
Stare drzewa często oferują również większą ilość pokarmu i bardziej zróżnicowane siedliska niż niewielkie, niedawno posadzone rośliny.
Uszkodzone drzewa, szczególnie te rosnące w pobliżu domów, dróg i ścieżek, warto regularnie kontrolować. Jeśli istnieje ryzyko złamania konarów lub przewrócenia się drzewa, jego stan powinien ocenić specjalista.
Warto jednak unikać usuwania zdrowych, dojrzałych drzew wyłącznie po to, aby zastąpić je większą liczbą młodych sadzonek.
Przy planowaniu nowych nasadzeń dobrze jest również łączyć gatunki kwitnące i owocujące w różnych terminach. Dzięki temu ogród może zapewniać pokarm owadom i ptakom przez dłuższą część roku.
Badanie brytyjskich naukowców pokazuje, że zwiększanie różnorodności biologicznej nie sprowadza się do liczenia gatunków drzew. Ważne jest również to, czy tworzą one odpowiednie warunki dla organizmów korzystających z danego siedliska.
Źródła
- Mitchell R. i wsp., "Not all trees are equal: Which tree species is more important than tree species diversity when considering provision of resilience for tree-associated biodiversity?", "Quarterly Journal of Forestry", 2026.
- The James Hutton Institute, "Not all trees are equal – Study reveals importance of species selection when improving forest resilience and biodiversity", 20 października 2026 r.
- Royal Horticultural Society, materiały dotyczące drzew, krzewów i ogrodów przyjaznych dzikiej przyrodzie.
